Cel odcinka: nauczysz się przechowywać i porządkować dane w najważniejszych wbudowanych strukturach Pythona. Po lekturze swobodnie wybierzesz: listę, krotkę, zbiór albo słownik – i świadomie użyjesz właściwych metod.
1) Lista (list) – jak rząd pudełek w szafie
Co to jest? Uporządkowany, modyfikowalny ciąg elementów. Pamięta kolejność, może mieć duplikaty.
Kiedy używać? Gdy liczy się kolejność, chcesz dodawać/usuwać elementy i mogą się powtarzać.
Tworzenie i podstawy
nums = [10, 20, 30]
mix = [1, "Ala", 3.14, True]
print(nums[0]) # 10 (indeksy od 0)
print(nums[-1]) # 30 (liczenie od końca)
Wycinki (slicing) – bierz kawałek listy
print(nums[0:2]) # [10, 20]
print(nums[:2]) # [10, 20]
print(nums[1:]) # [20, 30]
print(nums[::-1]) # [30, 20, 10] (odwrócona)
Dodawanie/usuwanie
a = [1, 2, 3]
a.append(4) # [1, 2, 3, 4]
a.extend([5, 6]) # [1, 2, 3, 4, 5, 6]
a.insert(0, 0) # [0, 1, 2, 3, 4, 5, 6]
a.remove(3) # usuwa pierwszą 3
last = a.pop() # usuwa i ZWRACA ostatni element
a.clear() # []
Sortowanie i kopiowanie (ważne!)
b = [3, 1, 2]
b.sort() # sortuje „na miejscu” -> [1, 2, 3]
c = sorted(b, reverse=True) # nowa, posortowana -> [3, 2, 1]
x = [1, 2, 3]
y = x # alias (ten sam obiekt!)
z = x.copy() # kopia płytka
w = x[:] # też kopia
Szybkie budowanie list – list comprehension
squares = [n*n for n in range(10)] # [0, 1, 4, 9, ...]
even_sq = [n*n for n in range(10) if n%2==0] # tylko parzyste
Mini-zadanie: Zbuduj listę sześcianów liczb 1..10 i wypisz tylko te > 200.
2) Krotka (tuple) – paczka, której nie otwierasz
Co to jest? Uporządkowana, niemodyfikowalna sekwencja. Idealna na „stały zestaw wartości”.
Kiedy używać? Gdy dane nie powinny się zmieniać (np. współrzędne), albo funkcja zwraca kilka wartości.
point = (10, 20)
print(point[0]) # 10
# point[0] = 99 # TypeError – nie da się zmienić
a, b = (10, 20) # rozpakowanie
print(a, b) # 10 20
single = (42,) # krotka jednoelementowa – przecinek jest konieczny
Mini-zadanie: Napisz funkcję, która przyjmuje dwie liczby i zwraca krotkę (suma, różnica, iloczyn).
3) Zbiór (set) – pudełko z unikalnymi kartami
Co to jest? Nieuporządkowana kolekcja unikalnych elementów. Zero duplikatów. Błyskawiczne sprawdzanie „czy jest?”.
Kiedy używać? Gdy chcesz usunąć duplikaty, szybko sprawdzać przynależność, robić operacje jak w matematyce (suma, część wspólna).
s = {1, 2, 2, 3}
print(s) # {1, 2, 3} (duplikaty znikają)
print(2 in s) # True
s.add(4)
s.update([3, 5]) # dodaj wiele naraz
s.discard(99) # cicho, nawet jeśli nie ma
# s.remove(99) # KeyError, jeśli nie ma
Operacje zbiorowe:
A = {1, 2, 3}
B = {3, 4, 5}
print(A | B) # suma: {1, 2, 3, 4, 5}
print(A & B) # część wspólna: {3}
print(A - B) # różnica: {1, 2}
print(A ^ B) # różnica symetryczna: {1, 2, 4, 5}
Mini-zadanie: Masz dwie listy e-maili, zduplikowane i pomieszane. Wypisz posortowaną listę unikalnych adresów.
4) Słownik (dict) – szuflada „nazwa → wartość”
Co to jest? Mapa klucz → wartość. Najczęściej kluczem jest napis. Szybki dostęp po nazwie.
Kiedy używać? Gdy chcesz łączyć dane z etykietami/polami (np. user.name, user.city).
user = {
"name": "Ala",
"age": 21,
"city": "Gdańsk"
}
print(user["name"]) # Ala
print(user.get("email")) # None (bez błędu)
print(user.get("email", "brak")) # 'brak'
user["email"] = "ala@example.com" # dodaj/zmień
user.update({"age": 22})
user.pop("city") # usuń i zwróć wartość
user.pop("nie_ma", None) # bez błędu, zwróci None
Iteracja i widoki:
for key in user.keys():
print("KLUCZ:", key)
for value in user.values():
print("WARTOŚĆ:", value)
for key, value in user.items():
print(key, "=>", value)
Słownik w jedną linijkę (dict comprehension):
names = ["ala", "ola", "ela"]
lengths = {n: len(n) for n in names} # {"ala":3, "ola":3, "ela":3}
Mini-zadanie: Z listy osób [("Ala",21),("Ola",19)] zbuduj słownik {name: age}.
5) Praktyka – mini-projekty (krótkie i życiowe)
A) Deduplikacja e-maili + sortowanie
emails = ["a@x.pl","b@x.pl","a@x.pl","c@x.pl","b@x.pl"]
unique_sorted = sorted(set(emails))
print(unique_sorted) # ['a@x.pl', 'b@x.pl', 'c@x.pl']
B) Licznik słów (prosty)
text = "Ala ma kota kot ma Ale"
words = text.lower().split()
counts = {}
for w in words:
counts[w] = counts.get(w, 0) + 1
print(counts) # {'ala':1, 'ma':2, 'kota':1, 'kot':1, 'ale':1}
C) Książka kontaktów (słownik w słowniku)
contacts = {
"Ala": {"tel": "111-222", "miasto": "Gdańsk"},
"Ola": {"tel": "333-444", "miasto": "Warszawa"},
}
name = "Ala"
card = contacts.get(name)
if card:
print(f"{name} – tel: {card['tel']}, miasto: {card['miasto']}")
D) Unikalne produkty z zachowaniem kolejności
products = ["piwo","wino","piwo","whisky","wino","rum"]
seen, unique = set(), []
for p in products:
if p not in seen:
seen.add(p)
unique.append(p)
print(unique) # ['piwo','wino','whisky','rum']
6) Typowe pułapki i proste obejścia
1) Modyfikowanie listy „w trakcie” iteracji – może pomijać elementy.
✔ Iteruj po kopii lub buduj nową listę.
a = [1, 2, 3, 4]
for x in a[:]: # a[:] = kopia
if x % 2 == 0:
a.remove(x)
2) „Kopia” przez alias
a = [1, 2]
b = a # to TEN SAM obiekt
b.append(3)
print(a) # [1, 2, 3]
# prawdziwa kopia:
c = a.copy()
3) Mnożenie zagnieżdżonych list
grid = [[0]*3]*3 # trzy referencje do tej samej listy!
grid[0][0] = 1
print(grid) # [[1,0,0],[1,0,0],[1,0,0]] (zaskoczenie)
# poprawnie:
grid = [[0 for _ in range(3)] for _ in range(3)]
4) Zbiór nie ma kolejności – jeśli jej potrzebujesz, użyj listy albo sorted(set(...)).
5) Klucze słownika muszą być „niezmienne” (hashowalne): str, int, tuple.list jako klucz → błąd.
7) Zadania do samodzielnego zrobienia (z podpowiedziami)
- Rejestr ocen
Wczytaj imię i listę ocen (np. „5 4 3 5”). Policz średnią, min, max i wypisz raport.
Tip:oceny = [int(x) for x in input().split()] - Unikalne słowa
Tekst na małe litery, usuń.,!?;:(np.replace), policz liczbę unikalnych słów i wypisz 10 najdłuższych.
Tip:unikalne = set(slowa), potemsorted(unikalne, key=len, reverse=True)[:10]. - Częstotliwość liter
Zlicz litery (bez spacji). Wynik w słowniku, wypisz malejąco po liczności.
Tip:sorted(counts.items(), key=lambda x: x[1], reverse=True). - Przecięcie list
Dwie listy liczb → elementy wspólne (zbiory:&), potem posortuj.
Tip:sorted(set(a) & set(b)). - Odwróć mapę
Masz{"Ala":"Gdańsk","Ola":"Warszawa","Ela":"Gdańsk"}→ zrób{"Gdańsk":["Ala","Ela"],"Warszawa":["Ola"]}i posortuj listy imion.
Tip: iteruj poitems()i użyjdict.setdefault(miasto, []).append(imie).
Co zabierasz z odcinka?
- Lista – gdy chcesz kolejność i modyfikacje.
- Krotka – gdy dane mają być niezmienne lub funkcja zwraca kilka wartości.
- Zbiór – gdy chcesz unikalność i szybkie „czy należy?”.
- Słownik – gdy potrzebujesz dostępu po kluczu/nazwie pola.
